Jong weduwe – het vervolg: een verrassende oudejaarsavond

Wat vooraf ging

Twintig jaar na het overlijden van mijn grote liefde Pieter vond ik eindelijk de moed om het verhaal over zijn noodlottige ongeval en alles wat er daarna gebeurde op te schrijven.

Pieter werd geschept door een auto. Het hele verhaal kun je hier lezen. Hij stierf in november 1995. Op veler verzoek deel ik graag met jullie hoe het mij verging in die laatste donkere weken van dat jaar.

Zwart gat

Kort na Pieters begrafenis drink ik aan mijn keukentafel een kop koffie. Mijn kin rust op mijn ineengestrengelde handen; ik ben zo verschrikkelijk moe dat ik mijn hoofd bijna niet rechtop kan houden. Het is zeven uur ‘s ochtends en ik ben al bijna twee uur uit bed.

Het lukt niet zo met slapen. Ik schrik talloze keren per nacht wakker, draai me dan met een ruk om en graai naar het kussen naast me terwijl ik denk: Niet waar! Het is niet waar, ik moet het gedroomd hebben! Om vervolgens al die keren te beseffen dat dit verschrikkelijke, dit onnoembaar vreselijke, toch echt mijn waarheid is.

Mijn lief is dood. De plek naast mij is koud, het kussen leeg. Iedere keer als ik me realiseer dat er geen schuilplaats is waar ik me voor deze overweldigende pijn kan verstoppen, rol ik me in foetushouding op mijn zij. Met mijn benen tegen mijn borst gedrukt en mijn neus tussen mijn knieën huil ik hete, zoute tranen. Schor lispel ik Pieters naam. Het beeld van mijn toekomst ontvouwt zich als een diep, zwart gat.

Tastbare herinneringen

Vaak sta ik in het holst van de nacht op om in onze kledingkast de tas te pakken die ik uit het ziekenhuis heb meegekregen. Daarin zitten de kleren die Pieter droeg toen hij verongelukte.

Van de schrale resten van zijn stijlvolle outfit – niet meer dan wat gescheurde lappen textiel – heb ik een ordentelijk stapeltje gevouwen. Hard geworden, bruinrode vlekken zijn de stille getuigen van de omvang van de ramp; vrijwel alles wat Pieter die bewuste dag droeg, is besmeurd met geronnen bloed.

Ik moet mijn uiterste best doen om de beelden, die zich aan mij opdringen wanneer ik Pieters kapotte kleding bevoel, weg te drukken. Ik wil niet voor me zien hoe hard de klap was waarmee hij op de motorkap belandde, de kracht waarmee hij over het dak is geslingerd en op het asfalt is gesmakt.

De enige reden waarom ik deze kastijding iedere nacht aanga, is omdat ik het anders gewoon niet geloof. Mijn geest is nog niet bereid de betekenis van wat er is gebeurd in zijn totaliteit toe te laten. De scheuren en de vlekken houden me bij de les.

Als ik de lappen stof door mijn handen laat gaan, en Pieter postuum probeer te troosten door de bloedvlekken te strelen, weet ik een paar minuten door te dringen tot de alomvattende krater die zijn ongeluk en overlijden in mijn bestaan hebben geslagen. En ik sta nog maar aan het begin… Het is angstaanjagend.

T-shirt

De enige uitzondering is het witte T-shirt dat Pieter onder zijn overhemd droeg. Het is ongeschonden en schoon, heel wonderlijk. Dat T-shirt heb ik uit de tas gevist en in onze kledingkast opgevouwen op de plank gelegd, bovenop Pieters stapeltje schone shirts… die hij nooit meer zal dragen.

Het belangrijkste verschil met de rest is dat dit shirt naar Pieter ruikt. Een bedwelmende cocktail van kruidig en zoet, die op mij altijd een erotiserende uitwerking heeft gehad. Nog steeds wekt deze geur een diep en schrijnend verlangen in me op, echter nu ontdaan van ook maar de minste zweem van erotiek.

Ik voel verlangen dat bestaat uit louter gemis; een holle pijn die me keer op keer zo volkomen uit het lood slaat dat ik vrees voor mijn eigen leven.

Dagelijks ruik ik aan het shirt, dat gek genoeg Pieters geur alsmaar blijft vasthouden. Ik bedenk wat ik zou kunnen doen om het proces van vervluchtiging, dat onvermijdelijk binnenkort zal optreden, te voorkomen. Maar ik doe niets. Ik geef alles uit handen aan de sturende krachten en vertrouw erop dat ik Pieters geur net zolang mag blijven ruiken als goed is. Ik koester het als een cadeautje, deze verbinding met mijn overleden man.

Nachtelijke visite

Vaak denk ik vlak voordat ik in slaap val aan de ervaring die ik had na afloop van Pieters begrafenis. Ik voelde een warme hand tegen mijn onderrug, terwijl er niemand bij me was.

’s Avonds in mijn bed, als ik huil totdat ik niet meer kan, vraag ik aan Pieter of hij nog in de buurt is en of hij dat dan please please please kenbaar wil maken.

Eigenlijk heb ik maar één wens: ik wil naar mijn man. Elke avond, op het moment dat ik voel dat de uitputting het wint van de wanhoop en ik langzaam wegzak in vergetelheid, hoop ik dat ik de volgende ochtend niet meer wakker word.

Ik geloof gewoon niet dat deze pijn, die zo verwoestend en alomvattend is, ooit overgaat. Dat ik ooit weer zal kunnen lachen, plezier maken, liefhebben. Het is onmogelijk. Mijn leven is voorbij.

Ik ruil mijn kussen met dat van Pieter. Dat van mij is nat gehuild. De telefoon, die naast mijn bed ligt, gaat. ‘Dag lieverd, met mama. Lukt het allemaal een beetje?’ Ik open mijn mond om een flink antwoord te produceren, maar er komt slechts een droge snik.

Ik hoor mijn moeder aan de andere kant van de lijn slikken. ‘Ach meisje toch’, zegt ze met gebroken stem. ‘Wil je echt niet dat ik naar je toekom? Ik vind het zo’n onverdraaglijke gedachte dat je alleen bent met dat immense verdriet.’

‘Nee mam, echt niet’, houd ik voet bij stuk. ‘Als er steeds iemand om me heen is, en er bij iedere eerste traan troostende armen om me heenglijden, dan kom ik nooit tot de kern. Mam, ik moet hier dwars doorheen. Ik moet de tijd en de ruimte hebben om tot me door te laten dringen wat het inhoud dat Pieter nooit, nooit meer terugkomt.’ ‘Ik begrijp het schat,’ zegt mijn moeder zacht. ‘Als je van gedachten verandert, bel me dan alsjeblieft.’

Ik verbreek de verbinding en doe het licht uit. In het donker staar ik voor me uit. Nog één keer probeer ik het: ‘Piep, kom je me halen?’

Ik word wakker van mijn hart, dat als een dolle tekeergaat. Het lijkt wel of ik net tien kilometer heb gerend, in plaats van geslapen. Zeker gedroomd. Ik draai me op mijn rug om weer naar dat ene, vaste punt op het plafond te staren.

Halverwege de beweging bevries ik. Wat in godsnaam…? Daar, recht boven me, zie ik het helverlichte bovenlichaam en gezicht van mijn man. Er ligt een serene glimlach om zijn lippen. Ik grijp het dekbed, trek het tot mijn kin omhoog en duw mezelf met mijn voeten krachtig rechtop, tot ik met mijn rug tegen de muur zit. Mijn blik laat de verschijning geen moment los.

Wat is hier aan de hand? Zijn mijn smeekbeden verhoord en heb ik visite van mijn dode liefde, of ben ik er zo rampzalig aan toe dat ik me dit verbeeld? Ik blijf kijken, en Pieter kijkt terug.

Na verloop van tijd vergeet ik dat dit eigenlijk niet kan, dat ik dit raar vind. Ik wen eraan hem daar te zien en ik ontspan, voel me warm en rustig worden vanbinnen. Ik spreek geen woord, bang om dit wonder te verstoren. Het kan me ook eigenlijk helemaal niet schelen of Pieter hier echt is of niet. Voor mij is hij echt.

Als ik moe word, ga ik liggen en vraag in gedachten: ‘Piep, wil je morgen weer komen?’ ’Natuurlijk, liefje’, hoor ik hem antwoorden. Voor het eerst in lange tijd val ik in een diepe, droomloze slaap.

Vaste gast

Na deze eerste keer heb ik wekenlang iedere nacht gezelschap van Pieter. Aan zijn verschijning verandert niets. Ik zie nog steeds alleen zijn bovenlichaam en gezicht, en hij blijft maar naar me glimlachen.

Wat wel verandert is dat ik in gedachten hele gesprekken met Pieter voer. Ik vraag hem om raad, hoe ik verder moet. Ik vraag om steun bij het overzien van alle te nemen stappen. Ik vraag of hij weet of ik ooit weer zal willen leven.

Pieter stel me gerust: ‘Het komt goed, liefje.’ Altijd als ik dit hoor, ben ik zowel opgelucht als intens verdrietig. Natuurlijk hoop ik dat het goedkomt, maar ik had het zo graag goed gehad sámen.

Dan komt er een avond dat ik de slaap niet kan vatten. Ik heb een paar dagen lopen piekeren over de situatie en ben tot de conclusie gekomen dat ik me afhankelijk voel van mijn nachtelijke visioenen, of encounters. Ik weet nog steeds niet wat het nu eigenlijk zijn.

Die afhankelijkheid jaagt me minstens zoveel angst aan als de omvang van mijn verdriet. En wat te denken van Pieter, die zich misschien in een schemergebied tussen hier en daar bevindt? Ik neem een besluit en fluister: ‘Piep? Ben je daar? Kun je niet nu vast komen? Ik wil je iets zeggen.’

Ik wacht een paar minuten en ga dan zuchtend liggen. Zodra mijn hoofd het kussen raakt, zie ik het vertrouwde beeld boven mijn bed zweven. Ik ben ontroerd omdat het mogelijk blijkt te zijn om van het vaste ritueel van eerst slapen, dan ontmoeting af te wijken. Ik hoef niet te wachten tot diep in de nacht. Mijn dode man is ook bereid nu al met mij te keuvelen.

Terwijl ik dit denk en moet grinniken, realiseer ik me dat mijn gevoel voor humor in ieder geval niet helemaal dood is. Ik slik een paar keer krachtig, neem een diepe hap lucht, en zeg dan: ‘Lief, ik heb het al eens eerder gedaan en ik moet het nu weer doen. Ik wil je laten gaan. Je moet weg.

Ik geniet intens van onze nachtelijke momenten samen en ik voel me enorm door je gesteund. Maar dit kan natuurlijk niet eindeloos zo doorgaan. Jij moet verder. Ik moet verder. Dat jij terugkeert naar dit leven kan helaas niet. Dat weten we allebei. Een andere optie is dat ik naar jou kom, maar ik ben er te laf voor. En bovendien vind ik het zielig voor de mensen die nu al zo’n verdriet om jou hebben.

En dan: mijn moeder, mijn broer, mijn neefjes. Mijn vrienden en vriendinnen, ik kan het ze niet aandoen. En ik durf ook echt niet. Ik zou niet weten hoe ik het zou moeten aanpakken. Hoewel ik snak naar dood zijn, bezorgt iedere gedachte aan zelfdoding me een paniekaanval.’

Ik pauzeer even. Verbeeld ik het me, of lacht Pieter breder dan hij in de afgelopen weken heeft gedaan? Ik vervolg snikkend: ‘Lief, hoe erg ik het ook vind, dit kan niet meer. Kom nog één keer naast me liggen. Laat me je nog éénmaal voelen, ruiken, vasthouden…’

Mijn stem sterft weg in een hees gemompel. Ik druk mijn handen tegen mijn oogleden om de waterval aan tranen te stelpen. En dan gebeurt het onmogelijke. Ik ruik mijn lief, de linkerkant van het bed wordt warm, de haren op mijn linkerarm komen omhoog. Ik weet wat dit betekent.

Altijd als ik moeite had met ontspannen, streelde Pieter zacht mijn arm tot ik er kippenvel van kreeg.

Hortend zuig ik lucht naar binnen. Mijn keel doet pijn van het brok emotie dat te groot is om te kunnen passeren. Het beeld van Pieter aan het plafond is weg. Ik zie hem echter ook niet fysiek naast me liggen. Maar ik voel toch echt dat hij daar is. Ik draai me met mijn rug naar hem toe en voel een warmte langs mijn buik strijken.

In gedachten zie ik voor me hoe Pieter tegen me aanligt, met zijn arm over me heengeslagen, zijn hand rustend op mijn buik. Ik voel hoe mijn nek warm en klam wordt. Zijn ademhaling…

Gebeurt dit echt? Mijn lief koestert mij, houdt me vast, troost me. Ik weet dat hij het met me eens is. Dit is ons definitieve afscheid en ik ben hem zo innig dankbaar voor dit bijzondere moment.

Weg

Ik word wakker van een geluid dat ik niet kan thuisbrengen. Het lijkt nog het meest op een harde zucht. Ik grijp in een reflex naar mijn buik. Dan herinner ik me wat er gisteren gebeurd is. Voorzichtig draai ik me op mijn linkerzij. Ik ben alleen, uiteraard.

Ik kom traag overeind, laat mijn benen over de rand van het bed bungelen en verzamel moed. Ik weet, zonder dat ik het beredeneer, wat ik moet doen. In de kast pak ik Pieters gedragen T-shirt van de stapel en ik ruik. Niets. Pieters geur is weg, opgelost. In één nacht tijd.

Ik begrijp direct wat dit inhoudt. Hij komt me niet meer gezelschap houden. Hij is verdergegaan. Hij heeft ingezien dat ik hem voor de tweede keer uit liefde, uit een mate van altruïsme waarvan ik niet wist dat ik het in me had, heb laten gaan.

Happend naar adem, mijn mond wagenwijd open, mijn gezicht verwrongen in een grimas van waanzin, laat ik me op de vloer van onze inloopkast vallen. Ik schaaf mijn knieën stuk aan de houten planken. Hijgend zet ik mijn handen op de vloer.

Zo zit ik, als een dier in doodsnood, minutenlang op handen en knieën, brullend, kwijlend van ellende. ‘Dag mijn lief, dág!’, is het eerste wat ik na minuten kan uitbrengen. En dan, als tot me doordringt dat ik nu écht, definitief, zonder hem verder moet: ‘Oh mijn god, Piep.’

Kat

Ik deel mijn ervaringen in een telefoongesprek met Pieters beste vriend Edo en zijn vriendin Julia. Zij zijn me bij iedere stap in het ziekenhuis en daarna tot grote steun geweest. We sliepen met zijn drieën in mijn tweepersoonsbed, we huilden, lachten, aten, douchten samen. Totdat ik aangaf alleen te willen zijn.

Ik hoefde het niet uit te leggen. Edo en Julia begrepen zonder hapering dat het moment was aangebroken om de grote pijn op te zoeken, toe te laten. En dit zou niet lukken onder een voortdurende liefdevolle omhelzing en een nooit aflatende stroom van troost van hun kant. Ze vertrokken naar hun huis in Vreeland, nadat we elkaar nog een keer stevig hadden vastgehouden.

Als ik klaar ben met vertellen, vraagt Julia of ik vandaag thuisblijf. Ik som op wat ik van plan ben te doen, maar Juul onderbreekt me: ‘Josje, het is belangrijk. Kun je zorgen dat je om een uur of drie thuis bent? E en ik komen naar je toe.’

Ik ben stante pede gealarmeerd. ‘Wat is er aan de hand Juul, niets ergs toch hoop ik?’ Julia stelt me gerust en ik moet alle zeilen bijzetten om haar te geloven. Zal het voortaan zo gaan?, denk ik verdrietig. Zal ik de rest van mijn leven altijd eerst aan rampscenario’s denken, zodat er geen plaats meer is voor andere, leukere opties? Zoals bijvoorbeeld in dit geval, dat Juul misschien in verwachting is, of dat E en zij gaan trouwen?

Om drie uur stipt klinkt het geluid van een claxon door de straat. Ik loop naar het raam en zie hoe Edo zijn auto aan de overkant parkeert. Aan de passagierskant stapt Julia omzichtig uit. Wat doet ze moeilijk, wat is er met haar, vraag ik me af.

Zodra ze om de auto is heengelopen, zie ik dat ze een klein, pluizig zwart bundeltje in haar handen houdt. Mijn mond valt open. Juul met een kat? Dat is te vergelijken met het zien branden van water, want zowel zij als Edo zijn verschrikkelijk allergisch voor katten!

Ik ren naar de voordeur en begin alvast te roepen: ‘Wat schattig Juul, maar wat moeten jullie nou met een kat? Ik dacht dat jullie een hond wilden? En waarom heb je me niet gevraagd om naar jullie toe te komen om de nieuwe aanwinst te bekijken?’

Juul doet met uitgestrekte armen een grote stap in mijn richting. Het katje bungelt machteloos in haar handen. Dan zegt ze: ‘Hier. Voor jou. Dan ben je niet meer zo alleen nu Pieter het hazenpad heeft gekozen. Oh, by the way: het is een kater en doe mij een plezier, noem hem Balou!’

Verbijsterd neem ik het diertje van haar over en kijk in twee knalgroene ogen in een verder gitzwart koppie. ‘Iehk’, mauwt het wezentje schor. Over de kat heen kijk ik Julia aan. Ik voel hoe mijn lippen trillen als ik zeg: ‘Juul, dit kun je niet menen. Jullie zijn zo allergisch en jullie halen voor mij… een kat? En gaan daar anderhalf uur mee op schoot in de auto zitten?’

Niezend en met tranende ogen stappen mijn vrienden de drempel over. Bedremmeld blijf ik in de hal staan met Balou op mijn arm. Ik kijk Edo en Julia na als ze naar de keuken lopen en Juul roept: ‘Ik zet effe koffie, jij ook Jos?’ En weer kan ik alleen maar huilen. Ik heb zelden zo’n daad van absolute liefde meegemaakt. Ik heb een kat en hij heet Balou.

Feestdagen

De kater blijkt een poes te zijn. Bij het eerste bezoek aan de dierenarts komt haar ware identiteit aan het licht. We zijn dikke vrienden en hoewel Balou mijn meubels sloopt, de gordijnen als klimmuur gebruikt, tonnen voedsel verorbert en minstens zoveel uitwerpselen produceert, beleef ik veel gezelligheid en plezier aan haar. Dat kan ik goed gebruiken, want verder vind ik er nog steeds geen klap aan.

Het is december. In de huizen in onze straat verrijzen kerstbomen vol kleurige, glimmende ballen. De coniferen en buxushagen in de tuinen worden behangen met kerstverlichting. De obligate kerststerren verschijnen voor de ramen. Op de radio klinken oldtimers over witte kerstmissen en rendieren met sleden.

Ik vermoed dat het nog vele kerstmissen zal duren, voordat ik van dit alles weer vrolijk kan worden. Ik vrees dat ik nog jarenlang de laatste weken van december zwaar depressief pogingen zal doen om al het groen, rood en wit te ontwijken. Te beginnen met dit jaar.

Mijn moeder belt om te vragen of ik een kerstboom neerzet. Ik kan nog net een schampere lach onderdrukken, als ik antwoord: ‘Mam, alsjeblieft!’ ‘Dat dacht ik al’, zegt mijn moeder. Het is een kort gesprek. Ik kan het niet opbrengen om over iets anders te praten dan hetgeen me vierentwintig uur per dag bezighoudt, namelijk: hoe kom ik zo snel mogelijk aan mijn eind, zodat deze kwelling stopt?

Er ligt een slordige stapel van minstens honderd kerstkaarten op mijn eettafel. Ik heb ze uit de brievenbus gevist en ze gruwend en gefrustreerd neergesmeten. Ik neem Balou op schoot, schenk een glas whisky in en begin te lezen.

Hoe meer kaarten ik openmaak, hoe ontroerder ik raak. Ik wist wel dat iedereen begaan is, maar niet dat ik zo ongeveer honderd uitnodigingen heb om de feestdagen te komen doorbrengen! Ik kan logeren, mee-eten, uit wandelen met honden, ritjes maken op paarden, me op banken nestelen met poezen, me laten masseren door handen van vrienden, ik mag mee naar de kapper, naar de schoonheidsspecialiste en naar de sauna en als ik wil, kan ik zelfs een poosje komen inwonen op diverse adressen.

Ik ben diep geraakt, maar schaam me ook. Ik schaam me omdat ik me zo verloren heb in mijn verdriet dat ik vergeten was hoezeer er om mij gegeven wordt. Ik besluit de volgende dag alle kaartschrijvers persoonlijk te bedanken. Ik ga geen van de uitnodigingen aannemen. Zoals ik tegen mijn moeder zei: ik moet het echt zelf doen, ik moet dwars door de shit heen, het aangaan, in mijn eentje.

Er komen nog heel veel kerstmissen en andere hoogtijdagen zonder Pieter en het zal lang duren voordat ik daar zelfs maar met droge ogen aan kan denken. Ik kan maar beter zo snel mogelijk een begin maken met leren alleen te zijn. Het is the hard way, maar dat is nu eenmaal my way.

Nadat ik talloze kaarten heb geschreven en telefoongesprekken heb gevoerd – omdat dit het tijdperk is van vóór WhatsApp -, stap ik in mijn auto en rijd naar het tuincentrum voor een kerstboom. Ik heb mezelf maar weer een schop onder de kont verkocht, want ik vind dat ik ook te ver kan gaan. Mijn verdriet moet geen zwelgen worden en een kerstboom geeft afleiding voor de duur van het versieren. Dus vort met de geit.

Als de boom in volle glorie in de hoek van de kamer staat, valt er iets van me af. Ik heb een eerste obstakel genomen op de lange weg van leren weduwe zijn. Ik kan alleen kerst vieren.

Kapot

Dat dit een zeer voorbarige en bizar onrealistische conclusie is, blijkt diezelfde avond. Terwijl ik zittend op de bank naar de lichtjes in de boom staar en mijn blik langs de brandende kaarsen laat gaan, denk ik: ‘Dit had Piep heel gezellig gevonden, onze eerste kerst in ons nieuwe huis.’

Wat precies de trigger is weet ik niet, maar plotseling krijg ik geen lucht meer. Het is alsof iemand mijn strottenhoofd dichtdrukt. Ik trek paniekerig aan de boord van mijn trui en voel hoe ik licht word in mijn hoofd. Ik sta op en begin in het wilde weg rondjes te lopen. Net als ik denk dat ik mijn bewustzijn zal verliezen, is het angstige moment voorbij.

Wat was dit?, denk ik geschokt. Dan overvalt me een intense moeheid, vergezeld van de man met de hamer. Ik sta in een hoek van de huiskamer, naast de bank. Ik kan geen stap meer zetten en laat me met mijn rug langs de muur op mijn hurken zakken. Zo blijf ik zitten, onzichtbaar voor voorbijgangers op straat, in mijn sfeervolle kersthuis.

De schok van het besef dat het uur U aangebroken is, is zo groot dat ik het letterlijk met mijn handen probeer te pakken. Graaiend in het luchtledige tracht ik grip te krijgen op het begrip “nooit meer”. En oh, wat lukt dat goed.

Als hoge dreigende golven in een woeste zee, spoelen de beelden over me heen van alle gebeurtenissen, momenten, afspraken, ontwikkelingen in die eindeloos lange toekomst zonder Pieter. Het kost me de hele nacht om al die ogenblikken in het verschiet, die ik alleen, zonder mijn grote liefde zal beleven, de revue te laten passeren. Ik werp een vooruitblik en verwerk mijn voorland in de acht donkere uren van kerstnacht 1995.

Geheeld

Eerste Kerstdag begint zodoende op de vloer van mijn huiskamer. Brak, stram, met een mond zo droog als gort en dikke rode bulten op de plaats van mijn ogen, krabbel ik om acht uur ’s ochtends overeind.

Ik werp één korte blik in de spiegel boven de eettafel en wend dan snel mijn blik af om naar de keuken te lopen voor een kop koffie. Dan bedenk ik me, keer terug op mijn schreden en ga opnieuw voor de spiegel staan. Ik kijk. Ik blijf kijken en bestudeer, zonder oordeel, mijn gebroken zelf.

Ik denk niet: Jezus, wat zie je eruit. Ik denk: Je hebt het gedaan, je bent het aangegaan en nu kun je verder. En dat mag zichtbaar zijn. Ik houd op dat moment voor het eerst in mijn hele leven écht van mezelf, zonder enige terughoudendheid.

Ik voel een stroom van liefde en trots opwellen voor die vrouw, die over het algemeen als ‘mooi’ getypeerd wordt en die er nu allesbehalve mooi uitziet. Het is echt, authentiek, puur, rauw. Precies zo hoort een vrouw eruit te zien die voelt wat ik voel.

Dit is de naakte, lelijke waarheid. En als iets lelijk genoeg is, wordt het vanzelf weer mooi. Ik til mijn rechterhand op en leg die tegen mijn bleke, vlekkerige wang. Ik strijk met een koele vinger langs mijn pijnlijk prikkende oogleden.

Ineens begrijp ik hoe mijn moeder zich voelt door mijn verdriet. Het is alsof ik nu, op dit moment, zelf mijn eigen moeder ben. En ook mijn eigen dochter. Ik ben kind en ouder tegelijk en krijg alle bijbehorende gevoelens gepresenteerd in dit kortstondige ogenblik van overweldigende acceptatie.

Ik weet dat er in de afgelopen nacht voorgoed iets verschoven is. De verandering die zich in mij heeft voltrokken, is behalve een kastijding, ook een loutering gebleken. Ik ben weliswaar nog steeds incompleet zonder Pieter, maar toch ben ik sinds vannacht weer een beetje heel.

Onverwacht bezoek

Oudejaarsavond 1995. Nog steeds heb ik geen enkel aanbod willen aannemen om deze laatste avond van het jaar met dierbaren door te brengen. Alle poezen, paarden, honden en handen moeten maar even wachten tot volgend jaar. Ik ben nog altijd heel verdrietig, maar niet langer depressief.

Balou zit braaf op haar poezelige kontje klein te wezen op de keukenvloer. Met haar twintig centimeter metende gestalte en haar groene knikkers van ogen houdt ze me nauwlettend in de gaten terwijl ik een dienblad met lekkere hapjes voor mezelf klaarmaak.

Dit had ik twee weken geleden niet gedacht, dat ik dit zou doen. Zou willen doen. Ik heb er zowaar zelfs enig plezier in. Ik zet een fles mooie champagne in de koeler en neem die samen met het dienblad mee naar de huiskamer.

Balou trippelt parmantig achter me aan, met kleine springerige stapjes. Het is net of ze danst, wanneer ze loopt. Als ik plaatsneem, komt ze gezellig naast me zitten. Ik aai haar zachte pikzwarte vachtje en prevel: ‘Lieverdje, wat ben ik blij met jouw gezelschap. We maken er samen een gezellige avond van. En als we een beetje om Pieter moeten huilen, is dat helemaal niet erg.’

Met haar heldere ogen kijkt Balou me oplettend aan. Ik weet heel goed dat zij maar op één ding uit is, en dat is lekkers van mijn dienblad. Daarom heb ik er ook wat kattenlekkers op gelegd. ‘Voor jou’, zeg ik, en zet een bordje eten op de grond voor mijn voeten.

Ik zucht, ontkurk de champagne, schenk mijn glas vol en hef het naar de schouw. Daar hangen de mooiste foto’s van Pieter en mij samen. “Liefde in een lijstje”, noemde een vriendin het. En dat is het. ‘Proost Piep’, zeg ik zacht, en neem een flinke slok.

Ik heb Balou voorbereid op het naderende geknal door ballonnen stuk te prikken in haar bijzijn. Geen centje pijn, omdat zij er eerst mee mocht spelen en zodoende knallen associeert met plezier.

De klok op tv tikt de laatste seconden van dit rampjaar weg: acht, zeven, zes, vijf, vier, drie, twee, één…. Happy New Year! Ik knuffel mijn kat en houdt haar voor de zekerheid dichtbij me in de hoop dat mijn ballonnentherapie vruchten zal afwerpen.

Ik ga vast voor het raam staan. De kilo’s die ik in de week dat Pieter in coma lag ben kwijtgeraakt, zitten er nog niet aan. Ik zie in het donkere venster mijn eigen reflectie: een slanke vrouw, die voor de gelegenheid een strakke, enkellange, zilvergrijze fluwelen avondjurk heeft aangetrokken met de hoogste hakken die in mijn kast staan.

Ik heb me mooi gemaakt voor mezelf én voor Pieter. Voor de herinnering aan ons. Hij zag me graag in deze outfit, liet vaak plagend zijn vingers omhoog kruipen langs de lange split in de zijkant van de jurk. Ik laat de beelden toe. Ze doen pijn, maar werken tegelijkertijd verzachtend.

Een paar minuten later staat de straat vol buren die grote hoeveelheden vuurwerk afsteken. Ik ben in de veronderstelling dat ze mij niet opmerken en in de anonimiteit van mijn donkere huiskamer geniet ik mee van de kleurige vormen aan de zwarte hemel. Balou springt op de bank, rolt zich op en valt in slaap. Goedzo, niet bang voor het vuurwerk.

Als de laatste knallen geklonken hebben, til ik het dienblad naar de keuken. Dan gaat de bel. Het is kwart voor één ’s nachts, ik heb met niemand afgesproken. Ik loop door de gang naar de voordeur en weet even niet hoe ik het heb als ik door de ruitjes zie wie er aanbellen.

Er staat op mijn pad een lange rij buurmannen, in feite alle vijftien buurmannen uit de straat. Ze vormen een soort erehaag, hebben allemaal een vol glas champagne in hun handen en wachten geduldig af tot ik de deur open.

Als ik dat doe, hoor ik vijftien zware stemmen zeggen: ‘Happy New Year, Josje!’ Anton neemt het woord: ‘We konden het niet over ons hart verkrijgen om de mooiste, liefste en allenigste buurvrouw op aarde niet toch even geluk te wensen voor het nieuwe jaar. Veel rotter kan het niet worden, meissie. Kom hier, je bent en blijft een lekker wijf en ik heb teveel gedronken, dus ik ga je zoenen!’

De tranen stromen opnieuw over mijn wangen, als ik me in Antons armen laat vallen. Het is 1 januari 1996, de liefste op de wereld is dood en ik sta hier met mijn huis vol attente buurmannen.

Ik bekijk mijn bezoek geamuseerd. Variërend van zeer zwaarlijvig, tot atletisch gebouwd, van appetijtelijk jong tot gedistingeerd op leeftijd, vind ik ze allemaal, stuk voor stuk, even lief en leuk en bijzonder.

Ik klim met mijn killer heels en drie glazen champagne in mijn mik op een eetkamerstoel. Ik prik direct met één van mijn stiletto’s door de stoelbekleding heen, kijk naar de schade en lach erom. Vijftien mannen lachen mee.

Ik houd de split, die nu ik zo hoog sta vast en zeker een blik op mijn ondergoed biedt, enigszins preuts dicht. Anton ziet het en roept: ‘Dat hoeft niet hoor, laat ons nou wat hebben om te vertellen volgende week op de zaak!’ Vijftien bulderende lachsalvo’s vullen mijn huis. Balou kijkt slaperig en een beetje verstoord op, waarna ze weer verder slaapt.

Ik til mijn glas champagne boven mijn hoofd, en tik er met mijn ring tegen. ‘Lieve buurmannen’, begin ik. ‘Wie vind je het liefst?’, grapt Cees. Ik vervolg: ‘Ik vind jullie allemaal even lief. Ontzettend lief, welbeschouwd. Jullie hebben er geen idee van misschien, maar een beter gebaar dan dit hadden jullie niet kunnen verzinnen.

Door hier te zijn, door met mij te proosten op betere tijden, onderschrijven jullie het vertrouwen dat er licht gloort aan de horizon. Dat er weer gelachen mag worden, tussen het huilen door. Jullie laten mij zien dat ik niet alleen ben, dat ik behalve geweldige vrienden en familie, ook heel fantastische buren heb. Ik maak onderdeel uit van deze gemeenschap en hoewel ik hier pas een maand woon en hier natuurlijk met Pieter had moeten wonen, durf ik het in mijn eentje ook wel aan.’

Er klinkt gejuich en applaus. ‘Voordat we proosten op 1996, wil ik graag van jullie weten wat jullie respectievelijke expertises zijn. En dan bedoel ik dingen als timmeren, stuken, banden plakken, auto’s repareren en boekhouden. En ik bedoel nadrukkelijk níét de dingen waar jullie aan denken en waar jullie jezelf de allerbeste in vinden!’

Opnieuw gelach en een hoop gestomp tegen schouders. Ik kijk geamuseerd op mijn publiek neer. ‘Proost jongens, dank jullie wel uit het diepst van mijn hart, dat jullie me laten voelen dat ik nog steeds een vrouw ben met een marktwaarde. Ik zal dit nooit vergeten!’

Iets meer dan een maand nadat ik weduwe werd, bleek ik in staat te zijn met een lach het nieuwe jaar tegemoet te treden. Je kunt misschien niet op alles wat zich in je leven voltrekt invloed uitoefenen. Maar toch zeker wél op hoe je omgaat met de omstandigheden. Je hebt daarin altijd, altijd een keuze.